Nhớ về Chuyên ngữ (6): thư Canada

 
Phương Lan - Hi Tuan, chac ban chua quen to, Lan Cuong day. Da doc rat nhieu tren blog cua ban va to rat khoai cac bai viet cua ban ve chuyen ngu cung nhu nuoc Nga, don gian la vi bon minh cung chia se quang thoi gian do voi nhau. Hom nay nhan dip cac ban duoc gap nhau ky niem 30 nam ngay vao chuyen ngu, to cung noi hung tam su vai dieu, nghi rang gui email nho ban post len blog la hay nhat, vi to khong co blog, khong co facebook, ... 

CHUYÊN NGỮ - MỘT THỜI ĐỂ NHỚ

Chuyên ngữ Sư phạm nằm tại cây số 7 đường đi Cầu giấy, được biết đến trước hết là nơi sáng sáng “thanh niên Cổ Nhuế xin thề, chưa đầy hai sọt, chưa về quê hương”, sau đó mới là nơi đào tạo những mầm non tương lai “ăn như sư, ở như phạm”. Trước khi có được tờ giấy nhận học như Tuấn đã post lên, đứa nào cũng phải qua một kỳ sát hạch nói ngọng, nói lẫn, nói nhịu … đến phát khiếp khi lưỡi cứ muốn cứng lại lúc đọc câu “Dân Thanh Lương làm lúa nương…” hay "Nước Lào là nước nào? Nước nào là nước Lào?". Lúc đó mặt mũi mình đỏ phừng phừng vì lo lắng, không còn đủ sức chú ý đến nụ cười rất hiền của cô Thủy như đang khuyến khích “Em cố lên nào, cô tin em làm được!”. Mãi tới khi gặp lại cô ở Chuyên ngữ, nghe giọng ngọt ngào đọc thơ với nụ cười mỉm thật dễ thương, mình mới choàng tỉnh, à đây chính là cô giáo đã khảo sát mình vòng 2.

Lần đầu tiên được biết giáo viên chủ nhiệm là cô Dung, mình đã hoảng, trông cô rõ ràng là không hiền tí nào, bụng bảo dạ phải cẩn thận nghe chưa. Sau này khi đọc Harry Potter, mình thấy cô sao mà giống cô giáo chủ nhiệm của nhà Gryffindor thế chứ, và mình chợt cảm thấy “nhà Gryffindor” thật may mắn khi có được một giáo viên chủ nhiệm nghiêm khắc và công bằng như vậy. Khi đã kết thúc 3 năm chuyên ngữ, một hôm cả bọn con gái quây quần xung quanh cô trước khi chia tay, cô cười cười hỏi “Sau này ai sẽ lấy chồng đầu tiên trong nhóm?”, cả bọn nhao nhao “Chắc Ngọc Lan rồi cô ơi”. Buổi nói chuyện hôm đó cứ làm mình có cảm giác cô như gà mẹ đã luôn giang tay ấp ủ lũ gà con chúng mình trong suốt mấy năm qua, và giờ đã đến lúc chúng mình đủ lớn, bay nhẩy khắp các phương trời xa. Thế mà, hóa ra người “sang sông” trước lại là Hường, người hiền lành đến mức hình như không bao giờ có ý kiến riêng trong mọi cuộc họp của lớp.

Cô Hằng giáo viên dạy tiếng Nga để lại trong lòng mình ấn tượng thật khó quên vì cô rất trẻ, rất đẹp và mới đi Nga về. Cô hay kể chuyện nước Nga “hay lắm các em ạ, 4 mùa đều đẹp, một sáng tỉnh dậy, em bỗng thấy cây cối đồng loạt ra chồi xanh”, hay là “tàu điện ngầm chỉ vài phút có một chuyến, mình đứng trên chỗ đợi, tàu đến, mình chỉ cần bước vào chứ không cần leo mấy bậc cầu thang”. Những câu chuyện của cô làm chúng tôi nuốt từng lời, và từ lúc nào chúng tôi đã ao ước, mình sẽ đi Nga học để được chứng kiến tận mắt những điều đó. Sau này khi kể cho ai đó về nước Nga, vô tình mình hay dùng lại câu của cô Hằng “một sáng tỉnh dậy, bạn sẽ thấy cây cối đồng loạt ra chồi”.

Cô Chung “Địa” không khó tính trong việc chấm điểm vẽ bản đồ Việt nam như bọn mình tưởng. Các chị năm trên có truyền kinh nghiệm rằng với bài kiểm tra một tiết của cô Chung chỉ cần mở bài và kết luận thôi, còn bên trong thân bài hoàn toàn có thể viết “Như có bác Hồ trong ngày vui đại thắng” hay “vườn rau của cô Chung chuyên môn bị bọn học trò cắt hết” cho đủ chiều dài là được. Mình chưa bao giờ dám thử thách xem điều đó có thật không hay chỉ là một chiêu “xui trẻ ăn … gà”, nhưng câu chuyện bản đồ thì có thật. Vẽ bản đồ Việt nam bao giờ cũng là niềm đau khổ chung của cả lớp vì trình độ vẽ quả thật là còi. Cô Chung cứ cười lăn khi thấy Việt nam khi thì giống củ khoai tây, lúc lại đúng là chữ S nhưng gầy nhẳng. Cô chê đứa thì ăn cắp đất của Lào, đứa lại cho không Trung quốc cả đoạn!!! (cái này xảy ra gần 30 năm trước rồi, chứ bây giờ thì hơi “đụng chạm” à nha). Tới ngày phải nộp bản đồ chấm điểm, cả lớp cuống quýt lên, cuối cùng không biết ai là người đầu tiên nghĩ ra mẹo qua mặt cô: cô gọi 5 đứa đầu trong danh sách lớp mang bài lên nộp, cô chấm hết 5 bài, trả bài rồi mới gọi tiếp, thế là những bài được điểm từ 7 trở lên được cắt béng cái phần có điểm đi và lại quay vòng, nộp tiếp cho đứa sau. Mỗi bài “đẹp” đó có thể quay vòng tới 5 lần, cho tới khi cô chấm vào chính giữa bản đồ thì thôi, dĩ nhiên mỗi lần được điểm khác nhau là chuyện thường, còn hơn là nộp củ khoai lang của mình lên và lĩnh chắc con 5, hoặc 4 không chừng. Sau này thành giáo viên, mình “đọc” hết các chiêu của học sinh, và lúc đó hiểu ra rằng, cô thương không thèm nói ra, để các em có được điểm cao một tí, dành thời gian mà học môn chính.

Nói chuyện thương học trò, mình nhớ tới thầy Thung dậy Sinh. Môn Sinh của thầy chẳng bao giờ được coi trọng thực sự, trừ lúc thầy dậy đến bài gen di truyền và con lai, lần đầu tiên trong lớp bàn luận sôi nổi, thậm chí cả sau khi thầy đã ra khỏi lớp. Cả bọn lôi cuốn truyện mà mình đã quên béng mất tên, trong đó có hai anh em ruột là con lai, nhưng người anh da trắng, còn người em da đen và cãi nhau long trời lở đất, thậm chí bàn tính xem nếu họ còn thêm anh em thì tỉ lệ đen, trắng, nâu nâu … ra sao. Nếu thầy Thung quay vào lớp lúc đó hẳn thầy sẽ hãnh diện lắm, hóa ra chúng cũng có học môn Sinh này!!! Không biết là may hay không may cho thầy, năm thi tốt nghiệp, ngoài 3 môn Toán, Văn và Ngoại ngữ, môn thứ tư chính là Sinh vật. Thầy vất vả hẳn, người gầy đi (nhưng chắc chẳng đứa nào nhận ra, vì thầy vốn to béo và cao), bất cứ lúc nào dù ngoài giờ học có ai thắc mắc gì môn Sinh, thầy nán lại giảng giải ngay. Đặc biệt tuy là môn đi thi nhưng không vì thế mà thầy lên mặt dạy dỗ “các em phải… ” hoặc dọa dẫm “nếu các em không chịu học thì…” mà lúc nào cũng nhẹ nhàng giải thích, dù có nói đi nói lại mấy lần cũng không hề gì. Hôm đi thi tốt nghiệp, môn Sinh là môn cuối cùng, vào buổi chiều ngày thứ hai, mới lao ra khỏi phòng thi (môn tiếng Nga thì phải) mình đã thấy dáng cao lớn của thầy Thung vượt lên trên các phụ huynh đang chờ trước cửa, và trong lúc các bậc phụ huynh đang tìm cách nhồi nhét thức ăn cho con thì thầy tìm cách nhồi nhét thêm kiến thức cho lũ học trò lao xao xung quanh. Nhìn lưng áo mướt mồ hôi của thầy chắc khối đứa hôm đó phải bụng bảo dạ, cố gắng lên nhé, thầy đã hết lòng hết sức vì chúng mình rồi. Năm đó điểm thi tốt nghiệp khá cao (mình nhớ Tuấn lớp A được điểm tuyệt đối) hẳn làm thầy Thung cười hài lòng. Thầy Thung hiền lắm, mình không nhớ đã có lúc nào thầy nghiêm giọng với bọn mình chưa, nhưng bọn học trò nhất quỷ nhì ma thì chẳng buông tha ai hết, kể cả thầy. Thầy có thói quen để khăn mùi xoa ở túi quần bên trái, thỉnh thoảng khi giảng bài thầy rút ra lau mồ hôi. Tiến “còi” ngồi bàn đầu, chắc chẳng có việc gì để làm, trong lúc thầy đang thao thao giảng và đứng tựa vào bàn của Tiến thì Tiến đã nhẹ nhàng rút béng khăn mùi xoa của thầy ra và tráo vào đó là… giẻ lau bảng. Sau đó khi thầy đi sang hướng bên, Tiến chuyền khăn cho cậu khác để nhét vào túi quần bên phải của thầy, chắc với hy vọng rằng thầy sẽ nghĩ là do thầy nhầm lẫn. Phải đến nửa lớp say sưa theo dõi trò nghịch của Tiến và hồi hộp chờ phút đỉnh điểm. Khỏi phải nói khi thầy lau mặt bằng giẻ lau bảng thì cả lớp cười òa ra như thế nào, nhưng thầy hiền thật, tìm ra cái khăn thực sự đang ở bên túi phải, thầy chỉ cười và chẳng tìm xem đứa nào nghịch thế để phạt cả.

              
Ở nội trú là một thú vui, tuy rằng có phải ăn uống rất khổ sở, nhưng tiếng cười thì lúc nào cũng vang vang mọi nơi. Buổi tối khi các bạn ngoại trú đã về hết, cả bọn lên lớp, vác sách vở theo, thậm chí cả một cái chậu nhôm thật to để “bắt” châu chấu, học bài, cười đùa, trêu chọc nhau cho có đứa phát khóc, thường là Thúy “còi” phải chịu trận. Vì còi nhất lớp nhưng giọng lại to nhất nên nếu có “chiến tranh” nổ ra, phe bên kia thường xuyên khênh Thúy ném toạch ra ngoài hành lang. “Bác học” Tuyến thì bình chân như vại, có bom nổ hay cháy nhà cũng vẫn thấy Tuyến đang lẩm nhẩm chia động từ. Có hôm cả bọn con gái say sưa cãi nhau, ỏm tỏi cả lên chỉ vì cái con tôm nhỏ phải gọi là tép hay là cá con, Thúy cũng đã bị vứt ra ngoài hành lang rồi thì bỗng nghe tiếng bọn con trai gào lên từ dãy nhà bên kia “Đứa nào to mồm là con tép”, cả bọn ớ ra, nào có ai đụng chạm tới chúng mà chúng làm loạn? Mãi sáng hôm sau mới biết, thì ra mẹ của Hùng “rô” tên là Tép. Đành cười trừ, chứ biết làm sao.

Đi học thích nhất là giờ toán thầy Thụy và giờ văn cô Thủy. Thầy Thụy có kiểu ném phấn lên trời, quay nửa vòng trên đế đôi giày tây rất diện và chụp lại viên phấn, viết lên bảng, đó là lúc thầy sẽ đưa ra một lời giải vô cùng đặc sắc mà cả lớp chỉ có biết ồ à  hàng loạt. Bài toán hình của thầy lúc nào cũng khó ghê, cả bọn vẽ đủ kiểu cũng chịu, đành bảo nhau thôi chờ ngày mai thầy giảng, ấy thế mà thầy mới chỉ vẽ đầu đề lên bảng, đã thấy cả nửa lớp reo hò, hiểu rồi, hiểu rồi thầy ơi. Tuy vậy thầy vẫn chưa hài lòng, được cô chủ nhiệm thông báo rằng thầy thấy các em chưa tỏ ra hứng thú với môn toán (trừ Hải, dĩ nhiên), rằng đáng nhẽ ra khi thấy một lời giảng hay, các em phải mở to mắt ra, và tỏ ra vui sướng với điều đó, đứa nào đó phân công ngay “Lan, mày là lớp phó phụ trách học tập, mày có trách nhiệm nối vào mắt từng đứa một sợi dây, chờ tới khi thầy Thụy giảng được cái gì hay thì mày giật một cái, cả lớp trợn mắt lên, hẳn là thầy sẽ hài lòng”. Nói đùa vậy nhưng từ đó cả lớp cũng có cố gắng hưởng ứng hơn vì quả thật là thầy đã làm cho môn toán tưởng chừng khô khan trở nên dễ nuốt.

Ngày thi nói tiếng Nga, Phương lớp trưởng chu đáo bảo cả bọn, mình phải pha nước chanh cho các cô, trời nóng thế này, cả bọn răm rắp làm theo, nào cốc, nào chanh, nào đường, cái gì cũng có cả, mà đến thìa thì không có, một đứa nhanh nhẩu lấy ngay cái bút bi, rút ruột ra và dùng vỏ … nguấy đều. Cả bọn bảo nhau, sau này mà có làm giáo viên thì đừng bao giờ uống nước chanh của học sinh nhé.

Thời gian không làm cho cô Thủy già đi, hè vừa rồi gặp cô ở Toronto, trông cô vẫn trẻ trung, đẹp và vui tính. Nhớ vô cùng những buổi cô tâm đắc đọc lại bài viết của Phong cho cả lớp nghe, cả lớp lặng đi trước những xót xa với thân phận chị Dậu được diễn tả rất sống qua cách viết của Phong và với giọng du dương của cô. Hẳn là cô Thủy tự hào về việc đã nuôi dưỡng tâm hồn nghệ sỹ của Phong để sau này Phong thành trưởng khoa Văn Đại học Sư Phạm. Đến ngày thi đại học, đọc đề thi “Em hãy phân tích nhân vật chị Dậu…”, mình nhớ cô Thủy, nhớ bài viết của Phong, và… tranh thủ cóp lỏm của Phong vài ý tưởng, may mà hồi đó chưa có “bản quyền tác giả”.

Thầy Phú bố của Phương dạy Lý cũng rất hay, thầy chỉ dạy thay cho cô Dung một giai đoạn nhưng lớp mình ai cũng thích tính thầy. Thầy không chỉ dạy môn Lý, mà thầy còn tranh thủ dạy cả đạo đức cũng như cách sống. Năm đó mình đã ra ngoại trú, đi từ nhà đến trường hàng ngày nên hay đi học muộn, tình cờ sao mà lần nào cũng gặp thầy. Một hôm thầy vào lớp và hỏi “Theo phương pháp quy nạp, ngày hôm nay, tôi gặp một em đi học muộn, ngày hôm sau tôi lại gặp em đó đi học muộn, bẵng đi một thời gian, tôi lại gặp cũng em đó vẫn đi học muộn, tức là sao?”  Cả lớp đồng thanh, tức là bạn đó luôn luôn đi học muộn ạ, mình đỏ bừng mặt nhưng rất biết ơn thầy đã nói nhẹ nhàng, lại không nêu tên mình trước lớp, nên từ đó luôn cố gắng đi học cho đúng giờ hơn.

Nhanh thật, mới đó mà đã 30 năm kể từ ngày bọn mình vào trường, lớp có 45 học sinh, số lượng con gái chỉ ba mấy đứa mà đã có 4 Lan (Hương Lan, Ngọc Lan, Phương Lan, Tú Lan), 5 Hà (Hồng Hà, Minh Hà, Ngân Hà, Thanh Hà, Vũ Hà), báo hại cả lớp phải gọi rõ ràng tên và đệm, kẻo không đứa nào thưa. Đến tận bây giờ gọi cho Hùng Khốt, vẫn nghe “Phương Lan đấy phải không?”, mình hơi ngỡ ngàng, bên Canada này thường chỉ gọi mình đơn giản Lan Phạm, chữ Phương đã gần như quên mất.

Hôm nay là ngày các bạn gặp lại nhau nhân dịp 30 năm ngày vào trường, mình không thể về để cùng nhau hò hét, cùng nhau cười ra nước mắt khi nhớ lại những kỷ niệm khó quên trong hai năm rưỡi tại chuyên ngữ nên đành ngồi viết ít dòng cho nỗi nhớ vơi đi, mà chẳng thấy vơi đi chút nào. Bạn nào đó nói đúng, càng già càng thấy nhớ thêm.

Phạm Phương Lan (K13B)
Toronto, Canada.
lanpham03@gmail.com

Nhớ về Chuyên ngữ (5): Bữa cơm nội trú

Tôi phải nói rõ, tất cả những gì tôi kể trong loạt bài này là chuyện của 30 năm trước, kẻo nhiều người khi tìm trong google thông tin về Chuyên ngữ để cho con hay cháu thi vào trường, nếu không đọc kỹ lại tưởng ở đây toàn lũ học trò nghịch như quỷ sứ và đói khát, mà ngại ngần phân vân chăng. Tôi có ý nghĩ lẩn thẩn này từ vài bữa nay, khi vào gu-gờ tìm theo từ khóa "chuyên ngữ"  thì mấy bài "Nhớ về chuyên ngữ" luôn nằm trong trang đầu. Còn nữa, nếu bạn đang chuẩn bị dùng bữa, xin khoan hãy đọc bài này: tôi sẽ cảm thấy áy náy nếu vì những điều tôi sắp kể đây mà bữa ăn của bạn kém ngon.

Nhiều năm sau này, mỗi dịp chúng tôi ngồi cùng nhau ôn lại bao kỷ niệm thời Chuyên ngữ, không ai có thể quên những bữa cơm nội trú. Bởi thời đó có thể vắn tắt bằng một chữ: ĐÓI. Như câu thơ trong bài thơ "Chuyện kể về già" sinh viên ai cũng biết:

Sáng lên lớp nghe bụng gào dữ dội

Chút hành phi cũng gợi nhớ nhà.

Quả thật tôi quên khuấy thời đó chúng tôi ăn sáng như thế nào. Thường là không ăn gì. Thảng hoặc có tiền thì chạy ra cổng trường lót dạ cái bánh sắn, hoặc bát cháo.

Buổi trưa buổi chiều học về, vứt cặp vào phòng xong là chạy ngay ra bếp ăn tập thể của Trường lớn (học sinh Chuyên ngữ chung nhà ăn với sinh viên đại học). Phải ra sớm, để đỡ xếp hàng đông. Có ai muốn bụng đói đứng chầu cơm! Một lý do nữa là mâm cơm chia ra, không ngồi vào ăn ngay thì lũ ruồi ăn tranh hết mất. Đã có lần mấy đứa con trai chúng tôi mải chơi đá bóng, lúc ngồi vào ăn thấy xoong cơm bị ruồi bu đen, kinh quá phải xúc lớp cơm trên mang đổi dưa.

Bọn con gái ăn ít, hay mang cơm thừa đổi dưa với cà muối, chứ mấy thằng con trai đang tuổi lớn, ăn khỏe như trâu, cơm có dư đâu mà đổi dưa cơ chứ. Dù là gạo hẩm, vàng ệch, lẫn toàn thóc và sạn, chúng tôi vẫn chén sạch, dù có phải nhai cơm không, khô khốc như bò nhai rơm. Cái thứ gạo hẩm không có chất này dù có ăn dăm bảy bát thì cũng chỉ mấy tiếng sau là lại đói meo. Mỗi mâm cơm 5-6 đứa, bao giờ cũng có 3 xoong nhôm: 1 xoong cơm, 1 xoong canh và 1 xoong thức ăn mặn. Canh thì mùa nào thức nấy, nghĩa là mùa hè thì rau muống, mùa đông thì cải xoong. Thức ăn mặn thường là lạc rang muối, thỉnh thoảng có thịt lợn kho đậu phụ, gọi là có. Tiêu chuẩn 3-4 lạng thịt một tháng, không bằng thằng con tôi bây giờ ăn một bữa, chưa kể còn bị bớt xén. Sau này chúng tôi thường mang theo lọ muối rang, rắc vào cơm cho đỡ nhạt miệng. Có lần chúng tôi kêu ca ăn cải xoong mãi chán lắm, cô Việt thương quá phải an ủi, rằng cô nghe nói cải xoong ăn bổ máu. Chẳng biết có bổ thật không, nhưng tôi không bao giờ quên có lần đang ăn thì bọn con gái mâm bên cạnh ré lên kinh hoàng, bỏ chạy tán loạn. Hóa ra trong xoong canh của chúng có ... con đỉa trâu. Mâm bên này, chúng tôi sững sờ, nhìn nhau rồi ... ăn tiếp.

Cái bếp ăn tập thể bẩn và hôi hám, tối tăm quá, chúng tôi thường bắt chước các anh chị sinh viên, bê luôn cơm ra ngồi ăn ngoài sân. Dù có phải ăn cơm không hay rắc muối, chẳng mấy ai dám động đến nước mắm - chúng tôi gọi là nước giọt gianh - vì cái vị chát chát đắng đắng như nước hàng pha nước lã, cộng với mùi thum thủm cá ươn, và vì chúng tôi tin chắc rằng cái thùng đựng nước "giọt gianh" ấy là bể bơi của lũ chuột cống.

Năm đầu mới vào, thấy mấy thằng chúng tôi lỉnh kỉnh thìa đũa bát, các anh năm trên cười nửa miệng. Y rằng sang năm sau, bát vỡ và mất hết, chúng tôi mỗi đứa chỉ dùng một cái thìa. Sang năm cuối, cả mâm 6 đứa còn lại 3, rồi 2, rồi 1 cái thìa dùng chung. Không hẳn vì chúng tôi không có nổi tiền mua bát, mà đơn giản là tụi con trai lười rửa bát, và đơn giản hơn nữa là nhiều hôm chẳng có nước mà rửa bát. Những hôm mất nước, bể cạn trơ đáy, thì nồi canh bẩn chẳng kém gì nước ruộng, chúng tôi chỉ dám gạn ăn nửa trên.

Thời đó ngày càng đói kém, sinh viên phải ăn cơm độn mì. Bột mì viện trợ của Liên Xô, nhà bếp đem cán mì sợi trộn vào chảo cơm, mấy bữa đầu còn thấy sợi mì, sau toàn mì vụn. Mấy bà cấp dưỡng cẩu thả, cứ xúc từng xẻng mì vụn tương vào, mì vón từng cục, làm sao chín được. Một hôm, sinh viên nội trú bê nguyên những xoong cơm lẫn với các tảng mì vón lổn nhổn to như quả cam quả bưởi đó về ký túc xá, bày ra trước cửa, rồi đồng loạt bãi khóa. Giám hiệu nhà trường xuống kiểm tra, bổ những "quả bưởi" đó ra, bên trong mì vụn vón cục còn khô nguyên. Ai đó phụ trách nhà bếp bị cách chức. Tình hình ăn uống được cải thiện đôi chút. Nhờ các anh chị sinh viên đấu tranh kiên quyết mà học sinh chuyên ngữ chúng tôi cũng được nhờ. Sau lần đó, ngươi ta không độn mì sợi nữa, mà nặn bột mì thành từng miếng to như bàn tay, luộc lên, chia cùng với cơm. Chúng tôi gọi đó là "nắp hầm". Món này cứng, nhai muốn trẹo quai hàm, nhưng không đến nỗi bị sống hoàn toàn như mì sợi vón. Không ăn hết có thể gói mang về, buổi tối học bài đói bụng mang ra nhấm nháp cũng thấy ngon.

Mấy đứa ngoại trú hay mang theo cơm trưa, thỉnh thoảng vẫn chia sẻ cơm và thức ăn cho bọn nội trú chúng tôi, những hôm cơm nhà bếp không thể nuốt nổi.

Biết và thương chúng tôi đói, nhưng các thầy cô cũng chẳng thể giúp được gì, vì thời đó cán bộ công nhân viên chức, kể cả giáo viên, đều nghèo rớt mồng tơi, lại nuôi cả bầy con nhỏ. Người ta vẫn nói "giàu thủ kho, no nhà bếp, vừa giàu vừa no là sếp". Cứ nhìn quần áo thì thấy các thầy cô của chúng tôi đều nghèo. Chỉ có mấy thầy cô dạy ngoại ngữ, thỉnh thoảng được đi du học, thì mới có đồ tinh tươm chút.

Thỉnh thoảng về thăm nhà, chúng tôi lại mang theo ít lương thực, nhóm nội trú có mấy bữa tạm no no. Cảnh nấu cơm trong nội trú thì nhiều người kể rồi:

Từng tập thơ tình hiến thân vào bếp

Cho gạo trong nồi chuyển hóa thành cơm

Mái tranh nghèo vất vả sớm hôm

Cũng nghĩa tình biến mình thành lửa khói ...

Nấu bằng giấy, bằng củi thì thường có khói có tro, hay bị lộ, giám thị bắt được phiền hà, nên về sau chúng tôi hay nấu bếp điện (dây may so). Có mấy anh năm trên còn thiết kế cả cái thùng gỗ như thùng để đồ đầu giường đứa nào cũng có, khoan lỗ luồn dây điện vào nấu trong thùng. "Cảnh sát trưởng" có thình lình ập vào phòng thì nhẹ nhàng đậy nắp thùng lại là ... tỉnh bơ. Để nấu cho nhanh, cơm cạn không cần tắt bếp, khi nào bắt đầu khét thì lật ngược nồi, đun phía vung đến khi cũng bắt đầu khét là được. Nhiều cháy càng tốt, dễ ăn hơn cơm trắng nhạt nhẽo, lại dễ bốc bằng tay :)). Nếu cơm khô quá, đã có món canh (không mì chính, không dầu mỡ) nấu bằng nắm lá khoai lang hái trộm ở vườn của cô Tú.

Nhớ lại cái cảnh ăn cơm nội trú kinh hãi đó, tôi không chút lăn tăn tham gia ngay từ ngày đầu vào chương trình "cơm có thịt" cho trẻ em nội trú dân tộc vùng cao do nhà báo Trần Đăng Tuấn khởi xướng. Mình chẳng rủng rỉnh tiền bạc gì, nhưng cứ nghĩ nếu mỗi tháng trích từ lương ra 200-300 ngàn đồng (trong khả năng của tôi), thì sẽ có thêm 2-3 đứa trẻ con miền núi được ăn ngày một bữa cơm có thịt. Thôi thì cũng chỉ mong làm được một điều tốt nho nhỏ trong đời.

Nhớ về Chuyên ngữ (4): Nhất quỷ nhì ma

 
Ở Chuyên ngữ có một người mà tất cả học sinh đều sợ. Đứa ngoan cũng sợ, đứa nghịch ngợm lại càng sợ. Đó là thầy Hoạt, được chúng tôi gọi là "cảnh sát trưởng". Không sợ sao được, khi thầy Hoạt như có 10 cặp mắt, luôn nhìn thấu mọi tội lỗi, mọi trò nghịch ngợm của học trò. Thầy dạy toán, nhà thầy ở dãy tập thể giáo viên ngay trước cổng trường.

Tiết học nào rỗng, cả lớp đang nhao nhao cười đùa, mà thoáng thấy bóng thầy là im bặt. Giờ nghỉ trưa, thầy thường đảo qua hành lang khu phòng nội trú, không may cho đứa nào quậy phá mất trật tự bị thầy tóm được, nhẹ thì ăn mắng, nặng thì bị xách tai lên văn phòng. Buổi tối, thầy lại sang trường tuần tra vài vòng, nhiều hôm tay còn lăm lăm cái roi. Mấy thằng tè bậy ở góc tường bị thầy bắt được, ăn roi quắn đít và còn bị bắt xách nước rửa, mà thằng nào cũng ba chân bốn cẳng rửa cho nhanh, vì sợ tụi con gái biết chuyện thì ê mặt. Không may nhất là thằng Ng., không những bị bắt vì tè bậy, lại còn thêm tội từ tầng 2 tè trúng đầu thầy.

Buổi sáng tinh mơ, thầy lại ngó sang, đứa nào chậm chân hoặc lười, không chịu ra sân tập thể dục cũng bị thầy mắng té tát, lôi tuột ra khỏi chăn. Ngộ nhất là thằng V. có lần hốt quá, nó vội chạy ra sân chưa kịp cài quần.

Hồi đó nhiều đứa ghét thầy Hoạt lắm, nhất là mấy anh năm trên còn bàn nhau chơi khăm thầy vài bận. Nhưng sau này, lớn lên, chúng tôi hiểu đó là thầy lo toan, dạy dỗ chúng tôi như con đẻ. Vì thế, đứa nào cũng nhớ, cũng quý và biết ơn thầy vô cùng. Nếu không có "cảnh sát trưởng" Hoạt, những trò nghịch ngợm của chúng tôi chắc chẳng còn giới hạn nào nữa, vì ở nội trú xa nhà, có cha mẹ bên cạnh đâu mà quản.

Ngay từ năm đầu (lớp 8/10, tức 10/12), chúng tôi đã được các anh năm trên bày cho một trò: lén vào nhà ăn tập thể, thừa lúc vắng người, múc một nồi nước mắm (gọi là nước mắm cho oai, chứ hồi đó chúng tôi gọi là nước giọt gianh - một thứ nước nâu nâu, chát đắng như nước hàng và thum thủm mùi cá ươn) từ cái thùng to, rồi trèo lên bàn và đặt nồi đó lên cánh quạt trần. Các bạn thử hình dung khi có người bật quạt trần!

Chúng tôi cũng được các anh năm trên dạy cho chiêu làm lửa bằng mẩu bút chì và hai đoạn dây điện. Chiêu này cần vì sau này chúng tôi hay lén nấu bữa super ban đêm ở trong phòng, ăn cho đỡ đói, mà nhiều khi chẳng có diêm. Hay đun nước sôi bằng "tàu ngầm": hai lưỡi dao lam kẹp vào chiếc đũa. Hồi đó điện yếu, mỗi lần chúng tôi đun nước thì bóng đèn điện còn tối hơn cả đèn dầu. Được cái nhanh lắm, mấy giây là có ngay ca nước sôi. Mà có lẽ chỉ có ở khu nhà Unicef dây cáp điện ngầm mới đủ sức tải những cú đun bằng "tàu ngầm" kiểu này.

Một trò tiêu khiển của tụi con trai là vây bắt sống những con chuột chạy vào phòng, rồi tẩm dầu và đốt cho chuột chạy loạn lên. May mà không bị cháy nhà. Nhưng sau lần dãy nhà tranh sát khu Unicef bị cháy trụi vì chập điện, chúng tôi rén, không dám chơi trò này nữa. Thay vào đó, chúng tôi diệt chuột bằng điện, rồi treo chuột trước của phòng tụi con gái. Có lần, chúng tôi tóm được một con rắn to, đập chết rồi thì đặt ngang cầu thang tầng hai. Mấy chục đứa con gái ở tầng hai, chẳng đứa nào dám bước qua để lên lớp học, mãi sau chúng nhờ một thằng vứt con rắn đi, mới dám qua. May vụ đó không bị thầy cô phát giác. Còn nhiều lần bắt được thạch sùng hoặc gián, bỏ hộp diêm lén cho vào cặp tụi con gái nữa chứ.

Tôi đồ rằng tụi con gái cũng không thiếu trò nghịch, chẳng qua kín đáo không ồn ào như con trai, nên ít người để ý. Mấy nữ nhân lớp tôi hay kể chuyện ma quỷ, "ma mặt trứng" thì phải. Thế rồi tự chúng thành nhát ma, tối tối không dám đi một mình từ phòng ở lên lớp học, mà chỉ cách nhau cái sân rộng hơn chục mét.

Một điều trớ trêu là nhà vệ sinh của trường, mà chúng tôi gọi là "Nhà trắng", lại nằm trong khu vườn thẳng ngay phía trước cổng trường, thế nên đứa nào đi ra đó vào ban ngày cũng có cảm giác bị bao cặp mắt soi. Đôi lúc mấy thằng bạo trợn cứ đứng trên hành lang lớp học, gióng giả: "Em ơi đi đâu chờ anh đi cùng với". Nhiều đứa con gái xấu hổ, cứ giả vờ lượn vòng vòng qua mấy dãy nhà tranh tập thể cán bộ trường, rồi mới lén chạy ù vào "Nhà trắng".

Thỉnh thoảng, chúng tôi lén trèo tường ra hái trộm dưa lê của dân Đồng Xa. Nhưng sau mấy lần bị rình đuổi chạy trối chết, chúng tôi cũng sợ, không dám hái trộm dưa nữa. Chỉ có vườn rau khoai lang của cô Tú ở góc tường là không thoát khỏi phận hẩm, vì mỗi đêm chúng tôi lại ra tỉa một nắm lá về nấu canh, góc này thưa lá lại sang góc khác. Vườn rau của cô trồng lâu lâu mới thấy cô cắt được một mẻ. Cô thừa biết học sinh hái trộm, nhưng tính cô hiền, và chắc cũng thương học trò đói ăn, nên cô chẳng mắng tụi tôi bao giờ.

Đỉnh điểm của các trò nghịch là vụ các anh K11 bọc kín một anh trong chiếu, bịt mặt, chỉ để nude vòng 3, đặt anh ấy lên bệ của sổ lớp học, rồi chiếu đèn vào, sau khi đã đập bàn đập ghế ầm ĩ để thu hút sự chú ý của tụi con gái ở dãy nhà nội trú sát bên. Show diễn làm cả trường một phen náo loạn. Chắc là vụ này thầy cô không biết, vì hội con gái xấu hổ chẳng dám kể, còn hội con trai thì dại gì mà "lạy ông con ở bụi này".

Các trò nghịch thì nhiều không kể xiết, nhiều phen chúng tôi cũng bị phê bình, nhắc nhở, thậm chí bị kỷ luật, hay ăn vài roi của "cảnh sát trưởng". Nhưng đời học trò mà không có mấy vụ quậy phá như thế thì buồn chết. Và chúng tôi lớn lên, ra trường, mỗi đứa một phương lăn lộn trong đời. Những trò nghịch hơn quỷ sứ ấy lại là những kỷ niệm khó phai nhất, mỗi khi chúng tôi nhớ về Chuyên ngữ./.

(còn nữa)

Nhớ về Chuyên ngữ (3): K13A, K13B

Những năm trước mỗi khóa Chuyên ngữ tuyển 4 lớp, nhưng từ K12 chỉ tuyển 2 lớp. Khóa chúng tôi, K13, 90 học sinh chia làm 2 lớp: K13A có 45 đứa (một nửa học tiếng Anh, một nửa học tiếng Pháp), K13B có 45 đứa, học tiếng Nga. Về sau này Chuyên ngữ lại tuyển sinh đông dần lên, như hiện tại mỗi năm tuyển hơn 400 học sinh, vào các lớp tiếng Anh, Pháp, Nga, Đức, Nhật, Trung.

Hồi đầu, học sinh Chuyên Ngữ bắt buộc phải vào nội trú, nhưng sau cơ sở vật chất thiếu quá, mà ở nội trú cực quá, nên các bạn nhà Hà Nội thường xin ở ngoại trú, buổi trưa mang cặp lồng cơm ngồi ăn ở lớp, trong khi nội trú bọn tôi ra nhà bếp ăn cơm tập thể. Tuy thế, nhiều bạn ngoại trú cũng đã có dịp thưởng thức thế nào là "ăn như chăn nuôi, ở như chuồng trại". Nhiều bạn hay mang thêm đồ ăn từ nhà đi, chia sẻ cho tụi nội trú chết đói chúng tôi.

Ba năm học với nhau, kỷ niệm thật nhiều và thật sâu sắc, kể mãi cũng không hết, nên tôi muốn để dành phần này cho các bạn cùng kể lại nhé. Tôi xin post lên đây mấy bức hình mà tôi còn giữ lại được. Hình không đẹp, lại mờ, nhòe, ố vàng theo năm tháng. Nhưng đằng sau là những tháng ngày thật đẹp của tình bạn, tình thầy trò.

K13A - 1984

K13A - tiếng Pháp - 1984

 

K13A - ít nam quá! 1983 (cùng cô Thủy và thầy Tá)

K13A - mấy thằng nội trú cười quên đói!

K13B

K13B

K13B

 (còn tiếp)

Nhớ về chuyên ngữ (2): Buổi học đầu tiên

Sau một tối ngủ ít, tiết học đầu tiên làm tôi choáng váng: đó là tiết tiếng Pháp. Tôi cứ tưởng phải học từng từ, rồi ghép từ thành câu. Nhưng không, sau câu chào bằng tiếng Việt, thầy Tường cho một tràng tiếng Pháp làm cả lũ chúng tôi mắt tròn mắt dẹt. Rồi ngay sau đó, chưa biết một từ nào, đã phải học thuộc lòng những câu dài "lê thê": "Est-que je peux sortir/entrer, s'il vous plait?" (Thưa thầy, em xin phép ra ngoài/vào lớp), cùng với lời cảnh báo của thầy: "Nếu không học thuộc, thì đừng có hòng xin ra/vào trong giờ học" (ý thầy là nếu không nói được câu tiếng Pháp đó, thì chỉ còn nước tè ra quần trong lớp :)).

Chỉ sau vài tiết tiếng Pháp, chúng tôi, chia động từ être chưa xong, đã phải học ngay mấy bài hát "C'est à Capri que je l'ai rencontré" và bài "Au jardin des animaux". Nhưng phải công nhận cách dạy này làm chúng tôi học ngoại ngữ rất nhanh. Thầy không có dạy từ vựng, các anh chị tự về mà tra từ điển. Rồi cuốn giáo trình tiếng Pháp (chắc là in ở Pháp) giấy trắng tinh, đẹp như mơ cũng làm chúng tôi ngây ngất, vì chúng tôi đã quen với sách giáo khoa cũ sờn giấy đen thui. Sau này, chúng tôi mới hiểu rằng nội dung giáo trình Pháp văn đó được biên soạn cho phù hợp với thời bao cấp cách đây 30 năm, nên nó thật là ngô nghê. Toàn những đoạn hội thoại kiểu như:

- Hòa Bình, viens voir! (Hòa Bình, lại coi này)
- Qu'est-ce que c'est? (Gì thế?)
- Un tracteur. (Một cái máy cày!)
- Un tracteur? (Máy cày ư?)

hay:
- Où est Trường Sơn? (Trường Sơn đâu rồi?)
- Il est sous la table? (Cậu ta ở dưới gầm bàn.)
- Qu'est-ce qu'il fait? (Cậu ấy làm gì thế?)
- Il cherche son stylo. (Cậu ấy tìm cây bút.)

Chẳng có tý ty ông cụ nào liên quan đến văn hóa hay xã hội của nước Pháp, những điều mà chúng tôi khát khao muốn biết về một đất nước văn minh. Sau này sang Nga, tôi mới biết giáo trình tiếng Pháp bên đó còn tệ hơn nữa, của những năm 60-70, toàn những bài từ báo L'humanité (cơ quan ngôn luận của ĐCS Pháp), hay đại loại như vậy, làm chúng tôi cứ tưởng như nước Pháp chỉ toàn Đảng viên Cộng sản.

Tuy nhiên vào thời ấy, chúng tôi lần đầu học ngoại ngữ, tất cả những thứ "ngô nghê" đó đều thật là mới mẻ, thật là hấp dẫn. Cô Hương, cô Khang dạy tiếng Pháp siêu lắm, chúng tôi ngưỡng mộ vô cùng.

Những tiết học khác đối với tôi cũng thật tuyệt vời. Các thầy cô Chuyên ngữ dạy giỏi hơn các thầy cô ở Thái Nguyên của tôi. Thầy Cầu giảng Lý thật dễ hiểu mà nhanh gọn, nên bao giờ cũng dư 10-15 phút cuối giờ nói chuyện chính trị, xã hội, mà chủ yếu là ca ngợi Liên Xô. Thầy Cường dạy toán quá hay, thích hợp với học sinh khá. Tôi được các anh chị năm trên rỉ tai rằng đứa nào giỏi toán nên học thầy Thụy (giải toán toàn nhảy cóc), đứa nào kém toán nên học thầy Kưu (chậm rãi từng bước nhỏ). Cô Chi giảng văn hơi nhạt, nhưng năm sau lớp tôi học văn cô Thủy thì vui như Tết, vì cô hay dành thời gian đọc thơ tình cho học trò nghe. Thầy Thu dạy Sử, thầy Thung dạy Sinh, thầy Quang dạy Hóa, thầy Thiêm dạy Văn đều rất hay.

Cô Việt hiệu trưởng ân cần dạy bảo, các thầy các cô cũng chăm lo cho chúng tôi như con đẻ. Cứ thế, bao thế hệ học sinh trưởng thành từ "lò Chuyên ngữ". Đến này đã là khóa thứ 43 rồi. Các thầy cô dạy chúng tôi ngày ấy đã về hưu từ lâu, nhiều thầy cô đã mất. K13 chúng tôi nay tóc bắt đầu bạc, nhiều bạn có con đang học Chuyên ngữ, nhưng có lẽ chẳng ai quên được những kỷ niệm về một thời Chuyên ngữ.

(còn tiếp)

Nhớ về Chuyên Ngữ (1): Ngày vào trường

Bây giờ ở Hà Nội có nhiều lớp Phổ thông chuyên ngoại ngữ, chứ 30 năm trước, nói chuyên ngữ là nói về Trường Phổ thông trung học chuyên ngoại ngữ, thuộc Đại học sư phạm ngoại ngữ Hà Nội. Gần 3 năm học nội trú ở Chuyên ngữ đối với tôi là những năm tháng thật khó quên.

Tôi vào Chuyên ngữ gần như là sự tình cờ. Tốt nghiệp lớp 7, được miễn thi chuyển cấp, vào thẳng cấp 3, dự kỳ thi vào Chuyên toán Thái Nguyên xong, là tôi tếch về nhà ông bà ngoại ở Làng Cót, Hà Nội và làm hàng mã kiếm tiền, cốt để bớt một miệng ăn cho cái nồi cơm lúc nào cũng độn khoai của gia đình (bố mẹ tôi là công nhân viên chức ở Khu Gang thép, và hai đứa em lớp 1 lớp 2). Bà chị họ ở Hà Nội là học sinh Chuyên Ngữ K10, vừa thi Đại học xong, rảnh rỗi, cũng sang nhà ông bà ngoại làm hàng mã, và cả ngày kể chuyện về Chuyên ngữ. Nhờ vậy tôi biết các thầy cô giáo ở Chuyên ngữ dạy giỏi lại rất nhiệt tình. Thầy Cầu dạy Lý, ở phố Bà Triệu, đẹp trai, nói chuyện có duyên. Thầy Quang dạy Hóa, nhà ở Bùi Thị Xuân, nổi tiếng là lãng tử ... Bà chị chắc chỉ thần tượng các thầy nên ít kể về các cô giáo, hì hì. Tôi cũng biết học nội trú ở Chuyên ngữ được tiêu chuẩn gạo cao hơn ở địa phương. Học sinh Chuyên ngữ học khá trở lên là thi Đại học dễ đủ điểm sang Nga du học. Toàn những điều hấp dẫn. Chẳng còn gì để lăn tăn. Ra ngay bưu điện, gửi điện nhờ bố mẹ chuyển gấp hồ sơ về Hà Nội, vì chỉ 3 ngày sau là hết hạn nộp hồ sơ.

Rồi hôm thi, tôi lo lắng thực sự, vì hơn một ngàn thí sinh từ khắp Miền Bắc chỉ tuyển có hơn 100, mà bọn nhà quê lớ ngớ như tôi khó lại được các bạn đồng niên ở Hà Nội. May sao tôi lọt. Nhưng thử thách chưa hết. Bởi vòng 2 là thi năng khiếu. Tôi không nói ngọng, nói lắp, nhưng chưa bao giờ được học ngoại ngữ. Thế là suýt trượt ở bài test nghe và bắt chước phát âm lại những từ mà tôi không hiểu, thậm chí chẳng biết là tiếng nước nào. May thay, tôi được vớt vào danh sách 90 đứa trúng tuyển.

Nhận giấy báo đỗ Chuyên Ngữ cùng lúc biết tin Thái Nguyên hoãn mở Lớp Chuyên toán, thế là tôi chẳng còn gì phải lựa chọn. Tuy vậy, cũng phải đến đầu học kỳ 2 (lớp 8 hệ 10 năm), sau Tết Âm lịch, chúng tôi mới được nhập trường. Nghe nói vì năm đó thiếu gạo thiếu tiền nên Chuyên ngữ chiêu sinh muộn. Ông chú cho tôi cái thùng gỗ để đồ: vài bộ quần áo, mấy quyển vở, chăn màn, và lọc cọc xe đạp đèo tôi vào trường. Ở cổng trường, gặp toàn những đứa cũng 14 tuổi, cũng ngơ ngơ ngác ngác như mình, cũng lễ mễ bê cái thùng sắt hay thùng gỗ đặc trưng của học sinh nội trú.

Phiếu nhập học của Lê Dung K13B (Nga) PTTH CNN

Giấy chứng nhận vào lớp 8 PTTH CNN của Như Quỳnh K13A (Pháp)

Trường Chuyên ngữ lúc đó ở khu nhà Unicef phía góc cuối trường Đại học SPNN, sát cánh đồng lúa. Cánh đồng đó bây giờ một bên là đường Phạm Văn Đồng, một bên là đường Trần Quốc Hoàn. Khu Unicef gồm 4 dãy nhà lắp ghép, khang trang hơn hẳn những dãy nhà tranh vách đất tập thể sinh viên Đại học SPNN. Đêm đầu ở nội trú không thể ngủ được vì lạ nước lạ cái. Hầu hết chúng tôi chưa từng ngủ giường tầng, lại gần hai chục đứa ở cùng một phòng, nói chuyện râm ran đến gần sáng thì cơn buồn ngủ mới đè bẹp được tâm trạng háo hức bồn chồn.

(còn tiếp)

Em có về B4 chúng mình xưa

(Trần Văn Thi)

Vẫn B4 của 30 năm trước (ảnh: HAT) *

Tác giả Trần Văn Thi là thầy giáo dạy tiếng Nga của chúng tôi ở Trường PTTH chuyên ngữ (ĐHSPNNHN) đầu những năm 80. Sau này, khoảng 1989-1990, tôi có gặp thầy ở Moscow, khi đó thầy sang công tác, làm phiên dịch tiếng Nga ở Nhà máy ô-tô ZIL. 

B4 là tòa nhà giảng đường chính của sinh viên ĐHSPNN hồi đó, và bài thơ cũng viết về thời sinh viên. Nhưng đối với hầu hết học trò từ lò chuyên ngữ chúng tôi, B4 là một cái tên rất đỗi thân thương. Bởi tuy chúng tôi học ở khu nhà Unicef, nhưng nhiều tiết học ngoại ngữ lại học ở nhà B4, và sau này lên đại học phần lớn chúng tôi lại học ở chính tòa nhà ấy. (HAT)

Em có về B4 chúng mình xưa

Nơi gắn bó cả một thời vất vả
Những buổi chiều tan học về vội vã
Công viên chờ xao xác lá vàng bay.

Em đã đi rồi, đừng quên nhé nơi đây
Năm năm ấy buồn vui thành kỷ niệm
Trường cháy mấy lần, gió mùa đông bắc đến
Sân ướt đường trơn, dột nát chỗ nằm.

Vách đất gió lùa rét căm căm
Đêm trằn trọc mong tìm thêm hơi ấm.
Em bảo nơi này nuôi em khôn lớn
Cho chúng mình năm tháng đợi chờ nhau.

Trên ghế nhà trường đã mong ước mai sau
Làm cô giáo mong giờ đầu tập giảng.
Em thao thức với từng trang giáo án
Gửi hồn em trong tiếng trẻ học bài.

Em xa xôi đừng quên nhé nơi này
Phượng vẫn nở như buổi đầu hò hẹn
Tiếng ve ran gọi mùa thi đến
Nhịp guốc cầu thang ngỡ em vẫn đến trường./.

------------------
* Chiều nay tôi về thăm B4. Vẫn B4 của một thời xa ấy. Chiều đông buồn xao xác lá bàng bay. Chụp vội tấm hình kẻo nhỡ mai này. Người ta phá, chia đất nền ra bán (31.01.2012. - HAT)